Thảm họa môi trường do khai thác than ở Trung Quốc

Người dân sống gần các mỏ than ở Trung Quốc đang phải gánh chịu tình trạng sụt lún đất nghiêm trọng, đòi hỏi chi phí khắc phục lên đến hàng chục tỷ USD.

 

Theo International Business Times, sau ba thập kỷ bùng nổ ngành công nghiệp khai thác than ở Trung Quốc, khu hầm mỏ bên dưới những ngôi làng và thị trấn phía bắc tỉnh Sơn Tây đang khiến hàng trăm nghìn người phải sơ tán do nhà bị sụt lún.

Bà Li Yonghua, 65 tuổi, đứng trước ngôi nhà bị hư hỏng tại khu vực sụt lún nằm cạnh một mỏ than ở làng Helin, ngoại ô thành phố Xiaoyi, tỉnh Sơn Tây. 

 

 

Các thôn xóm tại làng Helin nằm bấp bênh trên sườn dốc của 100 hầm mỏ. Nhưng Helin chưa phải là trường hợp tồi tệ nhất. Chính quyền địa phương đang bắt đầu sơ tán cư dân ở một số vùng khác có nhiều nguy cơ rủi ro hơn.

"Khi chính phủ yêu cầu, chúng tôi sẽ vui lòng chuyển đi chỗ khác. Ở đây không an toàn nên những người có chút tiền đã tìm nơi sống mới tốt hơn. Thật đáng sợ nhưng chúng tôi không biết phải làm gì", Wang Junqi, người dân sống tại một khu chung cư với gia đình, cho biết.

Bà Li Yonghua sử dụng thân cây để chống một bức tường nghiêng của ngôi nhà. 

 

 

Công ty khai mỏ quốc doanh quy mô lớn thường di dời toàn bộ các ngôi làng trước khi công việc khai thác bắt đầu. Tuy nhiên, một số công ty tư nhân nhỏ hơn muốn kiếm lợi nhuận nhanh chóng nên chỉ đào bên dưới và xung quanh khu dân cư, khiến nền móng các ngôi làng trở nên mất ổn định.

Những căn nhà bỏ hoang tại khu vực đất sụt lún của thị trấn Koukan, Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây. 

 

 

19 "vùng thảm họa", kéo dài khắp 23 ngôi làng với 55 vụ sạt lở đất, 950 vết nứt trên mặt đất và 808 sự cố sập hầm mỏ. Tất cả xảy ra chỉ trong diện tích 13,25 km².

Khu nhà ở của công nhân bị bỏ hoang nằm cạnh mỏ than tại làng Yongdingzhuang, Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây. 

 

 

Tính đến cuối năm 2014, khai thác than ở Trung Quốc gây ra 26.000 biến động địa chất, khiến 10.000 km² diện tích đất bị ảnh hưởng.

Các bức tường hư hỏng bên trong một ngôi nhà ở làng Yongdingzhuang. 

 

 

Chính quyền tỉnh Sơn Tây ước tính việc khai thác than tiêu tốn 11,63 tỷ USD để khắc phục thiệt hại về môi trường.

Xe tải đang đứng chờ để chở than bên ngoài khu mỏ ở vùng ngoại ô thành phố Xiaoyi, tỉnh Sơn Tây. 

 

 

Trung Quốc đang khuyến khích các nhà đầu tư biến những địa điểm khai thác mỏ bỏ hoang thành nơi thực hiện dự án khai thác điện gió và điện Mặt Trời. Lượng điện tạo ra từ năng lượng ánh sáng Mặt Trời hiện nay chỉ chiếm 0,6% tổng lượng điện của Trung Quốc, còn phong năng chiếm 3,6%.

 

 

Trung Quốc có kế hoạch di dời 655.000 người dân tỉnh Sơn Tây ra khỏi những khu vực khai thác khoáng sản không an toàn vào cuối năm 2017. Chi phí di dời ước tính khoảng 2,37 tỷ USD.

Nóng lên toàn cầu có thể xóa sổ Olympic từ năm 2085

Nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ chỉ ra hầu hết thành phố trên thế giới sẽ có nhiệt độ cao tới mức không thể tổ chức Olympics vào mùa hè sau 70 năm nữa do hiện tượng ấm lên toàn cầu.

Lễ rước đuốc Olympics Rio 2016 vào hôm 19/6. Ảnh: Bruno Kelly/Reuters.

Theo Business Insider, nhóm nghiên cứu thuộc Đại học California, Mỹ kết luận, trong vòng 70 năm tới, chỉ còn 8 thành phố ở Bắc bán cầu, bên ngoài Tây Âu có nhiệt độ phù hợp để làm chủ nhà Thế vận hội mùa hè. Đó là các thành phố St. Petersburg (Nga), Riga (Latvia), Bishkek (Kyrgyzstan), Ulaanbaatar (Mongolia), Calgary (Canada), Vancouver (Canada), và San Francisco (Mỹ), làm tăng thêm khó khăn cho công tác tổ chức.

"Biến đổi khí hậu sẽ ngăn cản Olympics phát triển", trưởng nhóm nghiên cứu Kirk Smith cho biết. "Nguyên nhân không chỉ vì mực nước biển dâng cao".

Smith và cộng sự rút ra kết luận này bằng cách phân tích bức xạ nhiệt, độ ẩm, nhiệt độ và dữ liệu gió từ hai mô hình khí hậu riêng biệt tập trung vào các khu vực có thể tổ chức Olympics. Từ đó, họ tạo ra một mô hình kết hợp gọi là nhiệt độ toàn cầu wetbulb (WBGT).

Sử dụng WBGT, các nhà nghiên cứu dự đoán nhiệt độ của những thành phố khác nhau ở Bắc bán cầu trong những thập kỷ tới. Những thành phố này đều có dân số trên 600.000 người, một trong những tiêu chuẩn bắt buộc để đăng cai Olympics mùa hè. Sau đó, nhóm nghiên cứu xem xét thành phố nào sẽ rơi vào nhóm 10% có nguy cơ phải hủy bỏ môn chạy marathon ngoài trời do nhiệt độ không an toàn trong tương lai.

Hiện tại, tiêu chí 10% đang được sử dụng để lựa chọn thành phố đăng cai vì marathon là môn thi đấu phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Việc hủy bỏ môn chạy marathon sẽ tác động mạnh đến các môn thi đấu khác.

"Nếu đã lên kế hoạch chi hàng tỷ USD để tổ chức một sự kiện, bạn chắc chắn không muốn phải hủy bỏ nó vào phút chót", Smith nói.

Từ những cơ sở này, nhóm nghiên cứu kết luận chỉ có 8 trong số 543 quốc gia ở Bắc bán cầu có điều kiện phù hợp để đăng cai tổ chức vào năm 2085.

"Tới 2085, Istanbul, Madrid, Rome, Paris và Budapest, các thành phố đang cạnh tranh để đăng cai Thế vận hội mùa hè năm 2020 và 2024 sẽ không đáp ứng đủ điều kiện", nhóm nghiên cứu nhận định. "Tokyo, thành phố đạt tiêu chuẩn tổ chức Olympics 2020 cũng sẽ trở nên quá nóng để đảm bảo an toàn cho các vận động viên vào thời điểm đó".

Ngoài 8 thành phố trên, 25 thành phố nhỏ hơn ở Tây Âu cũng đủ điều kiện. Các thành phố khác ở Mỹ Latinh và châu Phi hoàn toàn không thể đăng cai.

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả này không chỉ cho thấy biến đổi khí hậu tác động tới riêng Olympic thế nào, mà còn có khả năng tác động tới đời sống xã hội.

"Biến đổi khí hậu buộc chúng ta phải thay đổi hành vi quen thuộc hàng ngày, bao gồm cả những việc nhỏ như cho trẻ nhỏ ra ngoài đá bóng hay chạy bộ. Về căn bản nó đang thay đổi thế giới", Smith nói.

Đây không phải là nhóm duy nhất nghiên cứu đề tài này. Vào tháng 5/2016, một nhóm nghiên cứu quốc tế khác tìm thấy bằng chứng chỉ ra biến đổi khí hậu có thể thúc đẩy một cuộc di cư ồ ạt từ Trung Đông và Bắc Phi vào năm 2065 bởi nhiệt độ khi đó sẽ đạt đến mức nguy hiểm.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là nghiên cứu lý thuyết qua mô hình và cần thêm nhiều nghiên cứu nữa để kết luận chính xác hơn về thế giới trong tương lai.

Nhiệt độ mùa hè sẽ tiếp tục cao hơn trong 50 năm tới

Nhiệt độ mùa hè ở hầu hết các nơi trên thế giới sẽ thường xuyên phá vỡ kỷ lục hiện nay trong vòng 50 năm tới.

Nhiệt độ trung bình 4 tháng đầu năm 2016 và các năm 2010, 2014, 2015, so với mức trung bình giai đoạn 1881 - 1910. Ảnh: Climate Central.

Theo Science Daily, Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Khí quyển Mỹ (NCAR) cảnh báo, nếu biến đổi khí hậu tiếp tục diễn ra như hiện nay, xác suất để bất kỳ mùa hè nào giữa các năm 2016 và 2080 cao hơn mức kỷ lục hiện nay là 80% trên khắp thế giới, ngoại trừ châu Nam Cực không được đưa vào nghiên cứu. Việc thực hiện các mục tiêu hạn chế phát thải khí nhà kính có thể giảm khả năng trên xuống còn 41%.

"Những mùa hè nóng khắc nghiệt luôn là thách thức đối với xã hội, làm tăng nguy cơ gặp phải các vấn đề sức khỏe cho con người, gây hại mùa màng, khiến tình trạng hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn", Flavio Lehner, chuyên gia làm việc tại NCAR, cho biết.

Nhóm nghiên cứu bao gồm các nhà khoa học Clara Deser và Benjamin Sanderson tại NCAR sử dụng hai nhóm mô hình để khảo sát nhiệt độ mùa hè trong tương lai. Cả hai được tạo ra bằng cách chạy "Mô hình Hệ thống Trái Đất dựa vào Cộng đồng" 15 lần tại Trung tâm Siêu máy tính Wyoming của NCAR, với giả định lượng phát thải khí nhà kính không suy giảm và giả định khác là các quốc gia thực hiện mục tiêu giảm lượng khí thải.

Sau đó, nhóm so sánh kết quả thu được với nhiệt độ mùa hè giữa các năm 1920 - 2014, cũng như 15 bộ nhiệt độ mùa hè mô phỏng trong cùng giai đoạn trên.

Kết quả cho thấy, trong khoảng thời gian năm 2061 - 2080, có 90% khả năng mùa hè tại nhiều vùng rộng lớn ở Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Âu, châu Á và châu Phi sẽ nóng hơn so với bất kỳ mùa hè nào từng được ghi nhận trong lịch sử, nếu lượng phát thải khí nhà kính không suy giảm. 

Một số vùng mà khả năng mùa hè nóng hơn so với mức kỷ lục chưa đến 50% bao gồm: Alaska, trung tâm nước Mỹ, vùng Scandinavia, Siberia và lục địa Australia. Những nơi này có nhiệt độ mùa hè tự nhiên rất khác nhau, khiến các nhà khoa học khó phát hiện tác động của biến đổi khí hậu hơn.

Nếu lượng phát thải khí nhà kính giảm xuống, xác suất để nhiệt độ mùa hè tương lai nóng hơn so với mức kỷ lục trong quá khứ không được dàn trải đều. Tại khu vực bờ biển phía đông nước Mỹ và một số vùng nhiệt đới rộng lớn, xác suất vẫn ở mức trên 90%, ngay cả khi lượng khí thải giảm xuống. Một số vùng khác của Brazil, Trung Âu và phía đông Trung Quốc, con số này thấp hơn 50%.

"Nhiệt độ quá cao gây nguy hiểm cho người dân trên toàn thế giới", Eric DeWeaver làm việc tại Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ (NSF), nhận định.

Miệng hố 'Đường tới Âm phủ' ngày càng mở rộng

Miệng hố tử thần khổng lồ Batagaika tại Siberia, nơi được mệnh danh là "Đường tới Âm phủ", đang mở rộng 20 m mỗi năm dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Miệng hố khổng lồ Batagaika đang mở rộng 20 m mỗi năm. Ảnh: Independent.

Theo Nature World News, miệng hố Batagaika xuất hiện 25 năm trước và nằm ở trung tâm khu rừng phía bắc Siberia. Nó trải dài 90 m, sâu 120 m và đang không ngừng mở rộng với tốc độ 20 m mỗi năm.

"Khi khí hậu ấm lên, lớp băng vĩnh cửu tan chảy ngày càng nhiều hơn, làm gia tăng sạt lở bề mặt Trái Đất và tình trạng sụt lún, tạo thêm nhiều rãnh do nước xói mòn", Julian Murton, nhà địa chất nghiên cứu miệng hố Batagaika tại Đại học Sussex, Anh, giải thích.

Batagaika được coi là hố tử thần lớn nhất thế giới. Chiếc hố xuất hiện khi lớp băng vĩnh cửu tan chảy nhanh chóng, khiến vùng miệng hố dần chìm xuống dưới lớp bùn. Quá trình tan chảy của băng vĩnh cửu có thể giải phóng một lượng lớn khí methane (CH₄), loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh hơn CO₂.

Hố Batagaika giúp các chuyên gia địa chất hiểu rõ hơn về lịch sử Siberia trong suốt thời kỳ Băng hà. Tại đây, Murton và đồng nghiệp tìm thấy xác ướp bò rừng bison, xác chết đóng băng của các động vật khác như bò xạ hương (musk ox), voi ma mút và một con ngựa 4.400 tuổi.

Theo Motherboard, lần gần nhất các hố tử thần lớn xuất hiện tại Siberia là cách đây khoảng 10.000 năm, trong thời gian Trái Đất chuyển từ thời Đồ đá cũ sang thế Holocene. Hiện nay, các miệng hố xuất hiện khắp phía bắc vùng Krasnoyarsk, Nga. Giới nghiên cứu cho rằng nguyên nhân là do nhiệt độ toàn cầu tăng lên, gây ra bởi hiện tượng biến đổi khí hậu.

Nắng nóng 45 độ C, hàng loạt học sinh Campuchia nghỉ học

Hạn hán, nắng gắt và tình trạng thiếu nước đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới nhiều trường học, giết chết đàn gia súc và phá hủy mùa màng ở các nước Đông Nam Á.

 

Máy bơm nước chảy nhỏ giọt ở một trường học tại Kampong Chhang, Campuchia. Học sinh ở đây không thể bơm đủ nước và phải mua thêm nước.

CNN đưa tin, Thái Lan, Lào và Campuchia đang trải qua nhiệt độ kỷ lục lên tới 44,6 độ C, mức cao nhất trong lịch sử ở các nước này, theo Weather Underground, công ty chuyên cung cấp dịch vụ thông tin thời tiết. Singapore cũng chịu ảnh hưởng từ nắng nóng bất thường, trong khi ở Malaysia, nhiều hồ nước khô cạn và hoa màu chết héo. 

 

 

Học sinh bơm nước ở Tbong Khmum, Campuchia. Giếng nước này là một trong số ít những giếng còn hoạt động và nước được chia cẩn thận.

Tại Campuchia, nguồn cung cấp nước cho học sinh rất ít ỏi. "Lấy nước ở nhà xí rất khó vì một số giếng đã khô cạn. Nhiều bạn của cháu không đến trường vì thời tiết quá nóng", Srey Norn, một bé gái 13 tuổi ở tỉnh Tboung Khmum, Campuchia, cho biết.

 

 

Những em nhỏ phải ở nhà vì thời tiết quá nóng đứng quanh một chiếc giếng khô. Các em phải đi bộ 30 phút dưới cái nóng như thiêu đốt để đến lấy nước ở một chiếc giếng khác.

"Tỷ lệ nghỉ học tăng khoảng 30 - 40%. Tôi muốn lắp một chiếc quạt nhưng trường học không có điện", Hen Seha, giáo viên của Srey Norn, chia sẻ. Theo Iman Morooka, Giám đốc Truyền thông của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) ở Campuchia, do không có nhà xí, trẻ em phải đi vệ sinh trong bụi rậm hoặc về nhà, đặc biệt là các bé gái và sau đó có thể không quay lại trường.

 

 

Hai học sinh nữ nhìn vào một chiếc ao tù. Các em không còn lựa chọn nào khác ngoài tắm rửa ở chiếc ao này và thường bị bệnh về da và có nguy cơ mắc bệnh sốt rét.

Ở tỉnh Kampong Chhnang, Campuchia, nguồn nước cho học sinh trở nên tù đọng và chứa nhiều mầm bệnh. "Ngay cả khi lọc nguồn nước này trước khi uống, học sinh vẫn có thể bị tiêu chảy và sốt. Nếu dùng để tắm, da các em sẽ bị dị ứng với những nốt đỏ và khô ráp", Hun Heng, người đứng đầu hội phụ huynh ở trường học địa phương, nói. Chính phủ Campuchia đã cắt giảm giờ học vào thời gian nóng nhất trong ngày nhưng các giáo viên cho biết không có nguồn quỹ bổ sung để mua nước.

 

 

Trẻ em chơi ở một bờ sông khô cạn phía trước một con đập. Ngay cả khi mở cửa đập, nước vẫn không chảy.

Trong khi đó, mực nước sông Mekong, con sông dài nhất ở Đông Nam Á, đã hạ xuống mức thấp kỷ lục. Theo báo cáo của chính phủ Việt Nam, nước sông hạ xuống mức thấp nhất tính từ năm 1926. Nước từ biển xâm nhập sâu vào nội địa, gây ra tình trạng đất nhiễm mặn. Thái Lan, một trong những quốc gia sản xuất gạo hàng đầu thế giới, cũng bị giảm năng suất lúa do nắng nóng và lượng mưa năm ngoái thấp hơn một nửa so với dự kiến, theo phân tích của Economic Intelligence Centre.

 

 

Nếu cả Việt Nam và Thái Lan đều không thể sản xuất đủ gạo, những nước nhập khẩu gạo trong khu vực như Philippines và Indonesia sẽ trải qua tình trạng thiếu gạo và giá lương thực tăng. Philippines nhập khẩu 1,9 triệu tấn gạo vào năm ngoái, theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp Mỹ, trong đó lượng gạo đến từ Việt Nam và Thái Lan chiếm 53% và 5%. 

 

 

Ba bé trai xách xô nước bẩn để dùng tại nhà xí ở trường tại Campuchia. 

Các nhà khoa học nhận định hạn hán năm nay là một trong những đợt tồi tệ nhất trong nhiều thập niên gần đây. "Hạn hán hiện nay ở Đông Nam Á rất nghiêm trọng, có thể so với đợt El Nino vào các năm 1998 và 1983", CNN dẫn lời Maximiliano Herrera, nhà khí tượng học người Costa Rica. Theo Jin-Yi Yu, giáo sư khoa Khoa học Trái Đất ở Đại học California, Mỹ, đây là một trong những đợt hạn hán gây thiệt hại nặng nề nhất trong hơn 20 năm qua.

 

 

Một nông dân cầm nhánh lúa cháy khô vì hạn hán vào đầu tháng 5 ở tỉnh Bến Tre, Việt Nam.

El Nino là chu kỳ thời tiết gây ra bởi vùng nước ấm ở Thái Bình Dương di chuyển xa hơn về phía đông, dẫn đến những cơn bão ở châu Mỹ và khí hậu khô nóng ở Đông Nam Á. Hiện tượng El Nino năm nay được các chuyên gia nhận định là ở mức mạnh kỷ lục. 

Thời gian phân hủy của các loại rác thải

Trong khi lõi táo chỉ mất hai tháng để phân hủy, thời gian tồn tại của tã bỉm trẻ em và chai lọ thủy tinh lên tới 450 năm và một triệu năm tương ứng.

 

Bề mặt Trái Đất 'viết' gì qua ảnh vệ tinh

Ảnh vệ tinh núi lửa, sông băng hay các rạn san hô tạo thành nhiều chữ cái độc đáo trên bề mặt Trái Đất.

 

Theo Live Science, nhà khoa học Adam Voiland tại Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã tổng hợp bộ sưu tập các hình ảnh vệ tinh chụp bề mặt Trái đất có hình dạng giống 26 chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Anh.
Đảo Akimiski như chữ D, thuộc vịnh James, Canada được vệ tinh Landsat 7 chụp ngày 9/8/2000. 

 

 

Chữ F tạo thành từ thung lũng và dãy núi được bao phủ bởi tuyết trắng ở phía đông nam Tây Tạng, Trung Quốc do vệ tinh Landsat 8 chụp ngày 4/8/2014.

 

 

Chữ I là quần đảo Andaman thuộc vịnh Bengal do vệ tinh Terra chụp ngày 10/2/2007.

 

 

Chữ J là rạn san hô Trunk Reef, gần Townsville, Australia do vệ tinh Landsat 8 chụp ngày 17/7/2015.

 

 

Chữ L tạo thành từ tuyết phủ trên vùng đông bắc nước Mỹ do vệ tinh Aqua chụp ngày 30/10/2008.

 

 

Chữ M chính là các sông băng trên dãy núi Thiên Sơn, địa phận đông bắc Kyrgyzstan do vệ tinh Landsat 8 chụp ngày 14/8/2015.

 

 

Chữ  N là các dòng khí phát thải của tàu trên vùng biển Thái Bình Dương do vệ tinh Terra chụp ngày 4/3/2009.

 

 

Chữ O là miệng hố hình thành do thiên thạch Tenoumer rơi xuống Mauritania cách đây 10.000 - 30.000 năm. Bức ảnh do vệ tinh Terra chụp ngày 24/1/2008.

 

 

Chữ S tạo thành từ các đám mây cuồn cuộn trên bầu trời Đại Tây Dương do vệ tinh Terra chụp ngày 29/4/2009.

 

 

Hai con đường giao nhau tạo hình chữ "T" ở Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất do vệ tinh Landsat 8 chụp ngày 9/3/2015.

 

 

Chữ U là sông San Juan uốn khúc qua sa thạch ở công viên quốc gia Goosenecks State, đông nam bang Utah (Mỹ) được vệ tinh Ikonos chụp ngày 9/5/2004.

 

 

Tro bụi do núi lửa Shiveluch, Nga phun trào in bóng trên nền tuyết phủ núi lửa tạo thành hình dạng chữ "V" độc đáo. Bức ảnh do vệ tinh Landsat 8 chụp ngày 20/1/2015.

 

 

Chữ X là sông băng Leidy ở hòn đảo viễn bắc Greenland do vệ tinh Terra chụp ngày 7/8/2012
.

Thủ phạm gây ra hiện tượng thời tiết nóng lạnh bất thường

Chuyên gia Thương Tự, chủ tịch Ủy ban khí hậu và rủi ro thiên tai thuộc Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) lý giải hiện tượng thời tiết cực đoan lúc nóng lúc lạnh năm 2015 và dự báo năm 2016.

Mặt sông Tùng Hoa ở thành phố Cát Lâm đóng thành băng. Ảnh:Rex

Theo Xinhua, mùa đông năm nay, nhiều khu vực tại Trung Quốc xuất hiện những đợt lạnh ngắn và sâu. Tại Bắc Mỹ và châu Âu cũng xuất hiện lạnh cục bộ, Nhật Bản vào cuối tuần này dự kiến cũng xuất hiện đợt lạnh sâu. Tuy nhiên, tại Hội nghị thế giới về biến đổi khí hậu toàn cầu tổ chức tại Paris đầu tháng 12, các báo cáo đều nêu rằng 2015 là năm nóng nhất trong lịch sử hiện đại.

Có hai nguyên nhân gây ra hiện tượng lúc nóng lúc lạnh này, nguyên nhân thứ nhất do lốc xoáy vùng cực (polar vortex) và dòng tia (jet stream). 

Nguyên nhân

Lốc xoáy vùng cực là các khối khí lớn, rất lạnh có mặt ở hai cực (Bắc Cực và Nam Cực), nằm phía trên tầng đối lưu và ở giữa tầng bình lưu. Theo ông Tự, trước đây khối khí lạnh ở hai cực hoạt động tương đối ổn định tuy nhiên kể từ khi trái đất bắt đầu nóng lên, những khối khí này hoạt động tích cực hơn. Do đó, cực Bắc xuất hiện những khối khí lạnh nhỏ lan xuống phía nam, gây ra hiện tượng rét sâu cục bộ.

Dòng tia là dòng không khí hẹp tốc độ cao di chuyển theo hướng tây sang đông vòng quanh Trái Đất, nằm ở đỉnh tầng đối lưu và giữa tầng bình lưu. Dòng tia chịu ảnh hưởng của sự chênh lệch nhiệt độ giữa vòng Bắc Cực và khu vực trung vĩ độ (vĩ độ 30-60). Chênh lệch nhiệt độ càng lớn, tốc độ di chuyển của dòng tia càng mạnh, tạo thành một đường thẳng. Ngược lại, chênh lệch nhiệt độ thấp khiến tốc độ của nó chậm lại, di chuyển theo hình uốn khúc. Nếu nhiệt độ ở Bắc Cực tăng lên, chênh lệch nhiệt độ với khu vực trung vĩ tuyến sẽ giảm đi, khiến dao động đường đi của dòng tia lớn hơn, làm xuất hiện hiện tượng thời tiết cực đoan ở cực dao động của biên độ. 

Theo chuyên gia Thương Tự, sự biến đổi bất thường của dòng tia và lốc xoáy vùng cực là nguyên nhân khiến thời tiết theo mùa năm nay xuất hiện biến đổi cực đoan, lúc cực nóng, lúc cực lạnh.

Nguyên nhân thứ hai là do hiện tượng El Nino làm gia tăng hiện tượng thời tiết cực đoan. 

Ảnh hưởng của El Nino và dự báo 2016

El Nino là nguyên nhân khiến nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực trung và đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường, làm xuất hiện thời tiết cực đoan khắp thế giới như mưa bão và lũ lụt cuối năm ngoái ở Bắc và Nam Mỹ, hay nắng nóng bất thường ở châu Á hồi tháng 5.

Giáng sinh vừa qua tại phía đông nước Mỹ xuất hiện "mùa đông ấm", nhiệt độ tại một số khu vực thậm chí lên tới hơn 20 độ C, hoa anh đào nở rộ trước mùa.  Còn tại phía nam, tây nam và trung bộ nước Mỹ lại xuất hiện mưa bão, lốc xoáy và lũ lụt. Ngày 25/12/2015 tại Montreal, Canada, nhiệt độ cao nhất lên tới 16 độ C, nhưng chỉ ba ngày sau giảm sâu xuống còn -10 độ C.

"Sự thay đổi nhiệt độ do không khí lạnh bất thường gây ra không đại diện cho thời tiết cả năm. Nhiệt độ trung bình năm 2015 ở Trung Quốc đã tăng gần 1 độ C so với mức trung bình. Điều này có nghĩa là xu hướng nóng lên toàn cầu và mùa đông ấm sẽ vẫn tiếp tục xảy ra ở Trung Quốc", CRI dẫn lời Zhu Dingzhen, chuyên viên cơ quan khí tượng Trung Quốc.

Ảnh hưởng của El Nino tới thế giới năm 2015. Đồ họa: Open Snow

Theo cơ quan khí tượng Anh, lấy nhiệt độ trung bình của Trái Đất từ năm 1960 đến 1990 làm mốc, nhiệt độ trung bình năm 2014 tăng 0,57 độ C, năm 2015 tăng 0,75 độ C, dự kiến năm 2016 tăng 0,84 độ C.

Ông Thương Tự đánh giá, El Nino sẽ còn gây ra thêm nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan nữa trong thời gian tới. Năm 2016 dự đoán có thể nóng hơn năm nay, và thế giới sẽ đón nhận một đợt nắng nóng kỷ lục mới
.